Tư Mã Ý nhiều lần nuốt lời, thất tín, vẫn có được thiên hạ

tạo hình Tư Mã Ý

Tư Mã Ý là một nhân vật lịch sử, một nhà chính trị có tầm ảnh hưởng lớn dưới thời Tam Quốc, một nhân vật được nhào nặn rất thành công dưới ngòi bút của La Quán Trung trong Tam Quốc Diễn Nghĩa. Nhân vật này để lại nhiều ý kiến trái chiều dưới nhiều góc nhìn về nhân cách khác nhau, trong đó thành công cuối cùng lập ra nhà Tấn, chấm dứt cuộc giao tranh khốc liệt giữa ba nhà Ngụy, Thục, Ngô là đáng nói nhất.



Bản chất con người của Tư Mã Ý

Tư Mã Ý, tự là Trọng Đạt, hay còn gọi là Tư Mã Trọng Đạt. Cha ông là Tư Mã Phòng, gia tộc Tư Mã là một trong những gia tộc có thế lực lớn lúc bấy giờ, ông là một trong tám người con trai của nhà họ Tư Mã, sống tại thành Lạc Dương.

Từ nhỏ Tư Mã Ý đã thể hiện là một người thông minh, nhưng có tính thâm trầm, ít nói, muốn làm việc gì thường ngồi hay đứng suy nghĩ rất lâu, và kiên trì thực hiện cho đến cùng, bất chấp những tác động xung quanh và bất chấp phải dùng cách gì để thực hiện cho bằng được điều đó.

Song song với những đức tính đó, Tư Mã Ý cũng sớm bộc lộ là người giảo hoạt, xảo trá, không thành thật và có nhiều tham vọng.

Những đánh giá của ông về thời đại lúc đó như tiên đoán hậu vận nhà Hán, sức mạnh của nhà Ngụy, tiềm năng của nhà Thục, ưu thế của Đông Ngô khá chính xác và mang tính thực tế hơn nhiều so với cách suy nghĩ chủ quan của Gia Cát Lượng.

Với những đánh giá này, nhiều nhà lịch sử vẫn công nhận ông là một người nhìn xa trông rộng, nắm bắt tình hình, nghiệm đúng thời cơ.

Nhìn nhận về con người của Tư Mã Ý, Tào Tháo và Tào Phi có lẽ là những người nhìn thấu được bản chất thực của con người này, tiếc rằng, cả hai đều chết quá sớm dẫn đến kết cục bi thảm là sự xóa sổ nhà Ngụy trong tay Tư Mã Trọng Đạt.

Có một truyền thuyết kể rằng, Tư Mã Ý có thể quay đầu 180 độ, để ngoái ra đằng sau mà không cần quay người lại. Tào Tháo đã chứng thực việc này và ông luôn cẩn trọng với các nghị thần của mình rằng “Tư Mã Trọng Đạt là người có ẩn giấu tham vọng to lớn”.

Tư Mã Ý là một người rất thân cận với Tào Phi và chính Tào Phi cũng đánh giá tương tự về Tư Mã Ý như Tào Tháo “người này có thể không chỉ có ý định là một thủ túc”.

So sánh tài đức giữa Tư Mã Trọng Đạt và Gia Cát Khổng Minh

So sánh tài đức giữa Tư Mã Ý và Gia Cát Khổng Minh
Ảnh minh họa Tư Mã Ý và Khổng Minh

Người đời sau thường lấy chuyện so sánh về mọi mặt giữa Tư Mã Ý và Gia Cát Khổng Minh để đánh giá mức độ tài năng và phẩm chất đạo đức giữa hai người để tranh luận.

Chính thành quả cuối cùng của Tư Mã Ý đạt được, có thể trong một cuộc giao tranh, so tài, thì người chiến thắng luôn được đặt lên cán cân so với đối thủ trực tiếp, mặc dù có vẻ suốt cả chặng đường Tam Quốc, Tư Mã Ý không có gì nổi bật.

Nếu so sánh công bằng, chỉ lấy quá trình, không lấy kết quả, thì rõ ràng, cả về hai mặt tài năng và đức độ, Tư Mã Ý thua kém Khổng Minh khá xa.

Nếu Khổng Minh một tay dựng nên nhà Thục Hán bằng chính thực tài và đức năng thực thụ thì Tư Mã Ý lại biết tận dụng thời cơ, ủ mưu, kiên nhẫn chờ đợi, hành động thực dụng và cuối cùng đã lật đổ thành công thành trì của nhà Ngụy mà Tào Tháo phí tổn rất nhiều sức lực đã gầy dựng nên.

Tư Mã Ý hai lần nuốt lời không hề thẹn lòng

Đạo đức người xưa thường lấy chữ tín để làm thước đo giá trị của một con người. Nó để đánh giá, là một bậc quân tử, trượng phu hay tiểu nhân hèn mọn. Bởi thế, khí chất người đàn ông ở thời điểm đó, luôn lấy chữ tín đặt lên hàng đầu để đấu tranh hoàn thiện nhân cách, nhất là danh phẩm trước mặt thiên hạ. Nhưng với Tư Mã Ý điều đó có lẽ không quan trọng.

Lần bội tín thứ nhất : giết Tào Sảng

Lúc bấy giờ, Tào Phương đang ở ngôi vua nhà Ngụy, nhưng quyền hành trong triều đều rơi hết vào tay Tào Sảng. Tư Mã Ý bị thất sủng, cáo bệnh nằm nhà. Kế này của Tư Mã Ý đã diễn thành công, đánh lừa được Tào Sảng mất cảnh giác đề phòng.

Nhân tiết thanh minh, cả Tào Phương và Tào Sảng đều ra ngoài thành viếng mộ Tào Duệ, thừa cơ hội này, Tư Mã Ý đã phối hợp với các quan trong triều bất mãn Tào Sảng, đóng tất cả các cửa thành Lạc Dương, gửi thông báo cho Tào Phương, buộc tội Tào Sảng âm mưu lũng đoạn triều đình, và yêu cầu Tào Phương phải cách tất cả các chức của anh em Tào Sảng.

Tào Sảng lúc bấy giờ hoảng sợ, chọn cách đầu hàng cùng với lời hứa của Tư Mã Ý là không truy cứu tội trạng đồng thời giữ lại toàn bộ chức quan như cũ nếu quay về quy phục.

Tào Sảng vốn dĩ không phải là một chính trị gia tài ba, chỉ nhờ thân thế hoàng tộc mới nắm lấy nhiều quyền hành trong triều, cộng với tham sống sợ chết tin theo lời Tư Mã Ý, đưa Tào Phương vào thành quy hàng.

Tuy nhiên, sau khi vào thành, Tư Mã Ý đã nhanh chóng nuốt lời, xử tử Tào Sảng cùng tất cả phe cánh, và họ hàng của họ, với lý do buộc tội chống lại triều đình.



Lần bội tín thứ hai : giết Vương Lăng và Tào Bưu

Cùng năm với Tào Sảng chết, thế lực của Tư Mã Ý trong triều ngày càng lớn dần, Tào Phương lúc bấy giờ như vị vua không ngai, hữu danh vô thực. Lúc đó, ở Thọ Xuân, Vương Lăng đang là vị tướng nắm binh quyền, có nhiều quyền lực, cùng với sự ủng hộ của Tào Bưu, âm mưu nổi dậy, chống lại quyền lực của Tư Mã Ý.

Khi mọi kế hoạch, chiến lược của Vương Lăng đã chín mùi và bắt đầu khởi binh đánh vào thành Lạc Dương, hỏi tội Tư Mã Ý, thì hai người dưới quyền của Vương Lăng là Hoàng Hoa và Dương Hoằng phản bội, tiết lộ âm mưu này với Tư Mã Ý.

Nhân lúc Vương Lăng chưa kịp nắm sự việc, Tư Mã Ý đã nhanh chóng thúc binh về phía đông, khống chế toàn bộ thành Thọ Xuân.

Dưới lời chiêu dụ của Tư Mã Ý, cũng sẽ không truy cứu mưu đồ làm phản, ngược lại còn được trọng dụng hậu đãi. Vương Lăng đang bị bao vây trong thành, biết mình không thể chống cự, nhiều lần cho sứ giả đàm phán với nhà họ Tư Mã và cuối cùng quyết định quy hàng để đảm bảo an toàn cho binh sĩ và gia quyến.

Tuy nhiên, một lần nữa, Tư Mã Ý lại nuốt lời, buộc cả Vương Lăng và Tào Bưu phải tự sát. Toàn bộ gia đình quyến thuộc và những người thân cận đi theo cùng hai người này cũng đều bị giết sạch ngay sau đó.

Làm chính trị, là phải bất chấp thủ đoạn

Nếu lấy thành quả cuối cùng là thống nhất Trung Hoa, xóa bỏ Tam Quốc, làm thước đo con đường chính trị của Tư Mã Ý, thì đó là một thành công rất lớn trong mưu đồ chính trị toàn cục của ông.

Có những lúc thời thế lắt léo, nhưng bản thân vẫn xoay chuyển được cục diện để nắm lấy thời cơ, kiên nhẫn chờ đợi và hành động đúng hướng để đoạt được mục đích xuyên suốt là điều duy nhất trong các nhân vật của Tam Quốc, chỉ có một mình Tư Mã Ý làm được.

Bước vào chính trường khá muộn, trong khi các nhân vật thế lực của Tam Quốc đã thành danh và bất đắc dĩ phải ra làm quan cho Tào Tháo, nhưng bản chất bẩm sinh của một chính trị gia ở Tư Mã Ý, biết nương nhờ thế lực Tào Phi khi yếu, biết chiếm lấy thời cơ khi vững chải, bất chấp thủ đoạn để tiêu diệt đối thủ cạnh tranh cả trong triều và ngoài chiến trường, từ bỏ những đạo lý làm người trong thời loạn.

Cuối cùng, ngôi cao thiên hạ, ông đã đoạt và xây dựng nền móng thành công cho con cháu mình sau này lập nên nhà Tấn, thay thế triều đại nhà Hán, thống nhất lãnh thổ Trung Hoa.

Sinh mệnh chính trị của Tư Mã Ý không quá nhiều mâu thuẫn như nhiều người bàn cãi, đó là một kỹ năng sinh tồn chính trị trong thời loạn mà ông đã dày công nghiền ngẫm trong suốt thời gian dài khi mà các đối thủ khác còn đang bận bịu chia năm chia ba thiên hạ.

Kỹ năng đó chỉ đơn giản là nhẫn nại không từ bỏ bất cứ một thủ đoạn gì để có thể bảo toàn mạng sống, chờ đợi thời cơ, nương theo thời thế và đoạt lợi mục tiêu.

Những thứ mà định nghĩa một quân tử như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, ông dư sức để biết nhưng đối với ông, không đáng để mang theo bên mình trong thời loạn, nếu muốn trở thành một chính trị gia hoàn hảo.Và đương nhiên, ông đã thành công như chúng ta thấy.



Những điều hậu thế học hỏi được từ con người của Tư Mã Ý

Nếu Tư Mã Trọng Đạt là một nhân vật thất bại trong Tam Quốc Diễn Nghĩa thì có lẽ ông đã trở nên vô danh như nhiều nhân vật khác. Rất nhiều bài báo, nhiều sách vở viết về tính cách của ông, cũng như đề cao sự thành công của ông để lấy những tiêu chí học hỏi.

Nhưng sự lúng túng ở chỗ và có phần gượng gạo là vừa làm sao để trở thành một con người tốt như khái niệm tính quân tử của Khổng Tử mà vừa đạt được lợi ích thành quả như Tư Mã Ý?

Mô hình học hỏi như hình tượng của Tư Mã Ý chỉ phù hợp với các đối tượng đang làm chính trị, đang ở vị thế trong chính quyền, đang mấp mé đỉnh cao danh vọng trong công ty, hoặc đang rắp tâm muốn đoạt mục đích gì đó cho bằng được, có thể bỏ qua được nhân tính, có thể phải biết bất chấp thủ đoạn và điều quan trọng những điều mình muốn đoạt đó phải đặt mình trong thời thế của Tư Mã Ý, đó là loạn lạc, đó là phân tranh, đó là ngã rẽ mà bản thân không thể làm khác hơn.

Suốt sự nghiệp chính trị của ông, những triết lý chính trị đã giúp ông thành công mỹ mãn đến cuối cùng của mục tiêu phải kể đến những kỹ năng sống sau đây :

Những điều học hỏi ở Tư Mã Ý

Bảo toàn mạng sống với bất cứ giá nào, không đưa mình đến đường cùng.

Đối với ông, mạng sống mới là trên hết, mất mạng đồng nghĩa là sự chấm hết vô nghĩa. Điển hình ví dụ, khi không muốn làm quan cho Tào Tháo, nhưng do Tào Tháo dọa giết, ông bất đắc dĩ vẫn ra làm, nhưng không vì thế mà bê trễ, luôn cần mẫn trên cương vị của mình, một mặt là để Tào Tháo không còn chú ý dòm ngó, một mặt là chờ đợi thời cơ.

Luôn thận trọng và suy nghĩ thấu đáo trước khi bắt tay hành sự.

Không ai thấy sự vội vã, hấp tấp trong suốt sự nghiệp chính trị của Tư Mã Ý. Bất cứ trước khi hành động một việc gì, dù lớn hay nhỏ, ông đều suy ngẫm rất lâu, rất chậm rãi, rất già dặn, nghiên cứu đường đi nước bước rất kỹ lưỡng chi li từng chi tiết nhỏ, từng vấn đề nhỏ, bạn có thể đọc thấy điều này trong truyện Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung ở nhiều mẫu chuyện về ông.

Kiên nhẫn đợi chờ thời cơ chín mùi

Đây phải nói là đức tính quan trọng nhất làm nên sự nghiệp vĩ đại cho Cao Tổ nhà Tấn. Chính tính nhẫn nại này đã giúp Tư Mã Ý chiến thắng trong cuộc chiến Bắc Ngụy của Gia Cát Lượng, và cũng chính tính nhẫn nại này đã giúp ông đoạt lấy quyền hành thao túng triều đình nhà Ngụy từ tay Tào Sảng , và cũng chính tính nhẫn nại này đã giúp nhà họ Tư Mã chấm dứt sự phân tranh kéo dài trong thời kỳ Tam Quốc, lập nên cơ nghiệp nhà Tấn.

Quyết đoán và hành sự đến cùng, bất chấp thủ đoạn

Tuy thời điểm tham gia chính trường, tuổi tác đã cao, nhưng chẳng vì thế mà Tư Mã Ý nôn nóng, hành động hồ đồ. Khi đã chỉnh chu thấu đáo, thực tế tình hình, bắt tay vào hành sự thì luôn đi trước thiên hạ, chiếm lấy lợi thế, đoạt thời cơ và quyết đoán, kiên trì hành động đến cùng.

Đối với các mối nguy hiểm ảnh hưởng đến tính mạng hay sinh mệnh chính trị của mình thì ông bất chấp thủ đoạn, tiêu diệt cho bằng được và tiêu diệt cho tận gốc rễ, không để sót bất cứ mối nguy nào có hại cho mình. Tìm hiểu hết các nhân vật trong Tam Quốc, về điểm này, chỉ duy nhất có mỗi mình Tư Mã Ý là có được, làm được, gọn gàng, quyết liệt, trọn vẹn.


Các sách bạn có thể mua để ủng hộ trang web :

Sách “Tam Quốc Diễn Nghĩa – La Quán Trung“, bìa cứng, trọn bộ 4 tập, giá 280.000 đồng

Bìa sách Tam Quốc Diễn Nghĩa
Bìa sách Tam Quốc Diễn Nghĩa
BẠN VUI LÒNG ĐẶT MUA Ở ĐÂY

Các sách về kỹ năng sống :

bìa sách sức mạnh lòng kiên nhẫn, một triết lý sống của Tư Mã Ý
bìa sách phản đòn đẳng cấpsách ngụy võ đế Tào Tháo

Các bài có thể bạn quan tâm :



Bài viết có tham khảo một số chi tiết tại Wikipedia

Share:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *