Rối loạn lo âu sợ hãi là gì, triệu chứng, cách ngăn chặn

rối loạn lo âu hay bệnh cảm thấy lo lắng sợ hãi là một tình trạng nghiêm trọng của tâm thần

Các rối loạn lo âu sợ hãi là bao gồm nhiều rối loạn khác nhau liên quan đến sự lo lắng quá mức và khó kiểm soát, được thể hiện theo những cách rất khác nhau. Nó có thể là các cuộc tấn công hoặc các cơn hoảng loạn cấp tính, ám ảnh, rối loạn lo âu tổng quát, sự phân loại này còn tùy thuộc ở mỗi quốc gia.

Rối loạn lo âu sợ hãi là gì? Cách phân loại nó

Trong tất cả dân số nói chung trên toàn cầu, thì tỷ lệ người mắc tất cả các rối loạn lo âu khoảng 15% trong khoảng 12 tháng (và lên tới 20 đến 30% nếu chúng ta tính đến cả cuộc đời). 

Rối loạn lo âu hay cảm giác luôn lo lắng sợ hãi là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến nhất. Riêng rối loạn lo âu tổng quát ảnh hưởng đến 2 đến 6% người trưởng thành (phụ nữ nhiều hơn nam giới một chút).

Cảm giác lo lắng có thể là rất bình thường ở nhiều người trong một số trường hợp, nhưng có những người bị rối loạn lo âu trải qua lo lắng quá mức, dai dẳng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của họ. 

Những người mắc chứng rối loạn lo âu này, được chẩn đoán nếu nỗi sợ không cân xứng (về thời gian, cường độ hoặc tần suất) so với tình hình thực tế và nếu các triệu chứng kéo dài hơn 6 tháng.

Và đây là một rối loạn sức khỏe tâm thần đòi hỏi phải được chăm sóc y tế và tâm lý đầy đủ.

Phân loại các rối loạn lo âu, ám ảnh sợ hãi khác nhau

Các rối loạn lo âu biểu hiện theo một cách rất khác nhau, từ các cơn hoảng loạn đến một nỗi ám ảnh rất chính xác, trải qua một nỗi lo lắng chung chung và gần như liên tục, không được chứng minh bởi bất kỳ sự kiện cụ thể nào.

Các nhà khoa học trên thế giới có thể liệt kê được 6 thực thể lâm sàng (phân loại Châu Âu ICD-10, phân loại thống kê quốc tế về các bệnh tật và vấn đề sức khỏe) trong số các rối loạn lo âu:

  • Rối loạn lo âu tổng quát,
  • Rối loạn hoảng loạn có hoặc không có agoraphobia (chứng sợ đám đông),
  • Rối loạn lo âu xã hội,
  • Rối loạn ám ảnh cụ thể (ví dụ, ám ảnh về chiều cao hoặc nhện),
  • Rối loạn ám ảnh cưỡng chế,
  • Rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

Mỗi loại này lại bao gồm rất nhiều “nhóm phụ”. Do đó, trong số các “rối loạn lo âu” kể trên, người ta cũng tìm thấy, các rối loạn khác như : agoraphobia, rối loạn lo âu tổng quát, đột biến chọn lọc, ám ảnh sợ xã hội, lo lắng do điều trị bằng thuốc hoặc ma túy, ám ảnh,…



Các triệu chứng của rối loạn lo âu, hay bệnh lo lắng sợ hãi

Các triệu chứng khác nhau từ người này sang người khác và thường bao gồm nhiều dấu hiệu chung như sau:

  • Cảm giác sợ lo lắng, hoảng loạn hoặc khó chịu
  • Tim đập nhanh
  • Đổ mồ hôi (mồ hôi tay, bốc hỏa, …)
  • Run tay chân, hay toàn thân…
  • Khó thở, khô miệng
  • Cảm giác nghẹt thở
  • Đau, tức ngực
  • Buồn nôn
  • Chóng mặt hoặc say sẫm.
  • Ngứa ran hoặc tê ở chân tay.
  • Rối loạn giấc ngủ.
  • Triệu chứng thể chất gây ra trên cơ thể khác nhau.

Các triệu chứng riêng cho từng rối loạn :

Rối loạn hoảng sợ (hoặc các cuộc tấn công hoảng loạn) được đặc trưng bởi các cuộc tấn công thường xuyên và không thể đoán trước được hoảng loạn, trong đó người bị chứng rối loạn này cảm thấy khó thở, cảm thấy sợ hãi mãnh liệt, không thể kiểm soát, và các triệu chứng khác như buồn nôn hoặc đánh trống ngực.

Rối loạn lo âu tổng quát, người bị mắc phải thường có một cảm giác chung là liên tục lo lắng, rất khó để kiểm soát bản thân.

Rối loạn lo âu xã hội, được mô tả là sự sợ hãi quá mức về những tình huống xã hội, trong đó có thể họ cảm thấy lúng túng, làm nhục, hoặc có liên quan đến một khái niệm về về một mức độ tình trạng xã hội.

Rối loạn ám ảnh cụ thể có thể được liên kết với nhiều tình huống hoặc đối tượng / động vật. Chúng gây ra nỗi sợ hoàn toàn vô lý, ví dụ như nhện, thang máy, phương tiện giao thông công cộng …

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là một sự kiện lo lắng và họ dẫn đến những ý tưởng ám ảnh, xâm lấn, và hành vi cưỡng bức (ví dụ, một nỗi ám ảnh với sự sạch sẽ, sự cần thiết phải thường xuyên kiểm tra xem cái này hay cái kia tại một địa điểm…).

Rối loạn căng thẳng sau chấn thương, với các triệu chứng được mô tả là một sự khó chịu sâu sắc, một nỗi sợ hãi xảy ra sau một sự kiện chấn thương, đôi khi một vài tháng diễn ra sau đó.

Ngoài ra, các rối loạn ám ảnh tích trữ cũng được công nhận là một phần của rối loạn lo âu : nó kết quả trong sự thôi thúc không thể kiểm soát các đối tượng tích lũy (tờ rơi, các đối tượng tìm thấy trên đường phố,…).

Các chứng liên quan đến rối loạn ám ảnh cụ thể thường xuất hiện rất sớm ở trẻ em hoặc thanh niên, trong khi rối loạn lo âu tổng quát, rối loạn hoảng loạn hay rối loạn stress sau sang chấn xảy ra trên độ tuổi trung bình từ 24 đến 50 tuổi.

Điều cần lưu ý ở các triệu chứng này :

Các chứng rối loạn lo âu hay cảm giác lo lắng sợ hãi có mức độ nghiêm trọng khác nhau.

Một số người mắc chứng bệnh này không có khả năng sống một cuộc sống bình thường (ví dụ như rời khỏi nhà, thường xuyên di chuyển), trong khi những người khác sống với những khủng hoảng cụ thể hơn nhưng không thể đoán trước được. 

Một số sự kiện có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng và làm cho những lo lắng nhất định xuất hiện trở lại. Cũng lưu ý rằng nhiều người bị rối loạn lo âu không được chẩn đoán và do đó không được chăm sóc y tế một cách đúng đắn.

Trong mọi trường hợp ở các bệnh nhân có các triệu chứng trên kéo dài, thì việc được chăm sóc y tế và đánh giá tâm lý sẽ hữu ích hơn cho họ rất nhiều để ngăn chặn và cải thiện chất lượng cuộc sống của họ.

Nguyên nhân và các yếu tố rủi ro của rối loạn lo âu

Tìm hiểu về các nguyên nhân gây ra chứng rối loạn lo âu ám ảnh sợ hãi
Tìm hiểu về các nguyên nhân gây ra chứng rối loạn lo âu ám ảnh sợ hãi

Đầu tiên, để nắm được các nguyên nhân gây ra các rối loạn lo âu, chúng ta phải luôn nhớ rằng, lo lắng là một cảm xúc bình thường, nó xuất hiện khi bạn cảm thấy bị đe dọa hoặc gặp nguy hiểm. 

Nó sẽ trở nên có hại và có vấn đề khi nó biểu hiện quá mức so với mối đe dọa thực sự hoặc khi nó tồn tại trong một thời gian dài, nó can thiệp vào các suy nghĩ, hành vi và các hoạt động hàng ngày của người đó.

Nguyên nhân của rối loạn lo âu hay bệnh lo lắng sợ hãi không được hiểu đầy đủ. Chúng thường liên quan đến các yếu tố như : di truyền, sinh lý và môi trường sống.

Những người có nhiều khả năng bị rối loạn lo âu nếu ai đó trong gia đình họ mắc phải các chứng này. Và ở phụ nữ cũng được công nhận là một đối tượng có nhiều yếu tố nguy cơ dễ mắc phải các chứng rối loạn lo âu này.

Những người trải qua các sự kiện căng thẳng hoặc chấn thương, đặc biệt là ở thời thơ ấu, hoặc sự hiện diện của một rối loạn tâm thần khác (ví dụ rối loạn lưỡng cực) cũng có thể thúc đẩy tình trạng của rối loạn lo âu.

Và nguyên nhân cuối cùng, chúng ta biết rằng sự xuất hiện của chứng rối loạn lo âu có liên quan đến các rối loạn sinh lý trong não, đặc biệt là ở một số chất dẫn truyền thần kinh, những chất này đóng vai trò là sứ giả cho các xung thần kinh từ tế bào thần kinh đến não.

Cụ thể hơn, là các chứng rối loạn lo âu có liên quan đến các chất như GABA (là chất ức chế chính của tất cả các phản ứng thần kinh quá mức), norepinephrine và serotonin. Cortisol (hormone căng thẳng) cũng đóng một vai trò là nguyên nhân cho các rối loạn này.



Cách ngăn chặn và điều trị rối loạn lo âu, sợ hãi

Sự xuất hiện của rối loạn lo âu thực sự không được giải thích hợp lý. Do đó, rất khó để biết ai có khả năng bị mắc nó.

Mặt khác, một số sự kiện căng thẳng và chấn thương có thể sẽ gây ra cho sự xuất hiện của chứng rối loạn này. Vì vậy, nếu những người đang ở trong những trường hợp này không nên trì hoãn việc có được sự giúp đỡ về tâm lý, đặc biệt là ở trẻ em.

Cuối cùng, thói quen sinh hoạt tốt là điều cần thiết để cố gắng hạn chế những nỗi lo lắng, sợ hãi như :

  • Có một giấc ngủ đều đặn và đủ dài.
  • Tham gia các hoạt động thể chất thường xuyên.
  • Tránh sử dụng chất kích thích, cần sa, rượu và các loại thuốc khác.
  • Có người chia sẻ bên cạnh và có thể được hỗ trợ kịp thời trong trường hợp xảy ra tình trạng lo lắng quá mức.

Những phương pháp điều trị chứng rối loạn lo âu :

Việc điều trị rối loạn lo âu thông thường dựa trên thuốc hoặc can thiệp tâm lý hoặc có thể kết hợp cả hai. 

Trong mọi trường hợp, việc chăm sóc y tế luôn luôn là cần thiết để thiết lập một liệu pháp thích hợp, phù hợp với nhu cầu của bệnh nhân, các triệu chứng của họ và tình hình chung từ các mối quan hệ có liên quan như gia đình và xã hội.

Ý kiến của các chuyên gia về rối loạn lo âu

Dưới đây là ý kiến của nhà tâm lý học Laure Deflandre – một bác sĩ tâm lý người Pháp về các cách phòng ngừa và điều trị hiệu quả chứng rối loạn lo âu sợ hãi :

Rối loạn lo âu sẽ xuất hiện với các dấu hiệu cảnh báo khác nhau. Bác sĩ sẽ là người gặp trực tiếp cụ thể từng bệnh nhân để tính đến tiền sử bệnh lý, ngày xuất hiện triệu chứng, cường độ, tần suất và các rối loạn hiện có liên quan như đau đầu, dấu hiệu thần kinh, sự hiện diện của trạng thái trầm cảm, … 

Bệnh nhân hoặc người thân cũng sẽ trình bày những triệu chứng của rối loạn lo âu trong cuộc sống gia đình, xã hội và nghề nghiệp của mình.

“Nếu bạn bị rối loạn lo âu và các triệu chứng của nó chiếm quá nhiều không gian trong cuộc sống của bạn, tôi khuyên bạn nên tự hướng đến việc chăm sóc tâm lý, nó sẽ cho phép bạn giảm các triệu chứng và cải thiện chức năng tâm lý và xã hội. Nhà tâm lý học sẽ giúp bạn tìm thấy một cuộc sống yên bình hơn”. Bác sĩ Laure Deflandre cho biết.

Tùy thuộc vào các triệu chứng được xác định, bệnh nhân sẽ được thiết lập các liệu pháp tâm lý thích nghi với các rối loạn của họ. Có một số loại trị liệu như sau:

  • Các liệu pháp hành vi và nhận thức (CBT – Cognitive behavioral therapy) : hướng đến việc quản lý cảm xúc và các vấn đề hiện tại và tương lai, loại trị liệu này giúp người bệnh tự kiểm soát tốt hơn sự lo lắng của mình bằng thang đo tâm lý, là các bài tập để làm cho cảm giác, cảm xúc và suy nghĩ của họ. CBT giúp thay thế những ý tưởng tiêu cực và không phù hợp bằng những hành vi và suy nghĩ phù hợp với thực tế. Vô hiệu hóa các triệu chứng (hành vi, lo lắng, tránh né, căng thẳng, hung hăng) có thể được khắc phục.

  • Tâm lý trị liệu phân tích : tập trung vào bản thân cá nhân và xung đột tâm lý của người bệnh, chúng phù hợp cho những người rất lo lắng muốn biết nguyên nhân gốc rễ của chứng rối loạn lo âu và hành vi của họ.

  • Liệu pháp nhóm: mục đích của liệu pháp này là giúp thúc đẩy sự trao đổi giữa những người liên quan đến cảm xúc và cảm xúc của họ. Trong suốt các phiên trị liệu, người tham gia quản lý sẽ hiểu rõ hơn cách họ liên quan đến người khác, cải thiện sự tự tin, sự quyết đoán của họ và tập cho họ học cách hòa nhập vào một nhóm. Có một số phương pháp (psychodrama, nhóm nói, …). 

Dù lựa chọn phương thức chăm sóc nào, nhà trị liệu cũng sẽ có vai trò hỗ trợ một cách tích cực và có hệ thống, họ sẽ thiết lập dựa trên sự chăm chú lắng nghe và sẽ cho bệnh nhân những lời khuyên ngắn và trung hạn.

Một số phương pháp bổ sung

Yoga

Một số nghiên cứu cho thấy rằng, việc tập yoga thường xuyên có thể giúp làm giảm các lo lắng, sợ hãi. Nó cũng giúp làm hạn chế các triệu chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

Thôi miên

Trạng thái ý thức thu được dưới sự thôi miên giống như trạng thái thư giãn sâu sắc. Một số nghiên cứu cho thấy hiệu quả của thôi miên trong việc kiểm soát sự lo lắng, và quản lý các nỗi ám ảnh hay sợ hãi. 

Kava Kava

Kava Kava là một loại cây có nguồn gốc từ quần đảo Thái Bình Dương. Một số thử nghiệm lâm sàng đã chỉ ra rằng chiết xuất kava có hiệu quả hơn giả dược trong việc làm giảm sự lo lắng. 

Tuy nhiên, lưu ý rằng có sự không đồng nhất lớn về chất lượng và nồng độ của chiết xuất kava có sẵn trên thị trường.

Châm cứu

Một số nghiên cứu đã nhấn mạnh về hiệu quả của châm cứu trong điều trị rối loạn lo âu sợ hãi. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa được mở rộng vì thiếu nghiêm sự ngặt về phương pháp.


Các bài viết khác có thể bạn quan tâm :


Share:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *