Nguyên nhân béo phì, tăng cân, tác hại của bệnh béo phì

tìm hiểu nguyên nhân gây ra tình trạng tăng cân, béo phì và các tác hại của bệnh béo phì để có phương án giảm căn bệnh này trong thời đại ngày nay

Béo phì, thừa cân hay tăng cân quá mức đều là những vấn đề phổ biến nhất trong thời đại hiện nay. Tất cả những vấn đề đáng lo ngại này đều gây ảnh hưởng không tốt đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe con người và của cả cộng đồng. Tìm hiểu nguyên nhân gây ra béo phì, thừa cân hay tăng cân và tác hại của bệnh béo phì như thế nào đến cuộc sống là những kiến thức cần thiết cho tất cả mọi người.

Béo phì là gì và làm thế nào để biết bạn có đang béo phì hay không?

Béo phì là một thuật ngữ để chỉ một người đang tích tụ rất nhiều chất mỡ bên trong cơ thể. Chất mỡ này được sinh ra từ tập tính, thói quen ăn uống hàng ngày với lượng tiêu thụ calo quá nhiều.

Những chất mỡ này được chứa bên trong các thực phẩm có nhiều chất béo và đường, tạo ra những năng lượng dư thừa liên tục mà cơ thể không thể đốt cháy kịp. Bên cạnh đó, sự ít vận động thể chất làm khả năng tăng cân ngày càng trầm trọng hơn và sinh ra bệnh béo phì.

Trước khi tìm hiểu các nguyên nhân chính gây ra béo phì, thừa cân, thì các bạn có thể tự kiểm tra để biết mình hoặc người thân có đang trong tình trạng tăng cân quá mức dẫn đến béo phì hay không. Các cách kiểm tra như sau :

Phương pháp kiểm tra tình trạng béo phì qua chỉ số khối cơ thể (BMI) :

BMI là chữ viết tắt của Body Mass Index, chỉ số này được nhà khoa học Adolphe Quetelet, người Bỉ đưa ra năm 1832, được gọi là chỉ số khối cơ thể, tức là chỉ số để nhận biết cơ thể của một người là gầy hay béo. Chỉ số BMI được tính bằng trọng lượng cơ thể chia cho chiều cao nhân đôi. Trong đó, trọng lượng cơ thể được tính bằng kilogam (kg), còn chiều cao cơ thể được tính bằng mét (m).

Cách nhận biết tình trạng cơ thể thông qua chỉ số BMI được liệt kê theo bảng dưới đây :

Chỉ số BMITình trạng cơ thể
18,5 đến 24,9Cơ thể khỏe mạnh
25 đến 29.9Cơ thể đang thừa cân
30 đến 39,9Đang béo phì
40 trở lênĐang bị béo phì nặng

Phương pháp kiểm tra tình trạng béo phì thông qua số đo vòng eo :

Tuy nhiên, ở một số trường hợp đối với những người có nhiều cơ bắp, chỉ số BMI rất cao nhưng cơ thể không chứa nhiều chất béo. Vì vậy, một phương pháp tốt hơn là kiểm tra kích thước vòng eo, phương pháp này còn có thể sử dụng cho những người đang trong tình trạng thừa cân (có BMI từ 25 đến 29,9), hoặc những người béo phì vừa phải (với BMI từ 30 đến 34,9).

Phương pháp này được kiểm tra như sau : đối với nam giới có kích thước vòng eo từ 94cm trở lên và đối với nữ giới có số đo vòng eo từ 80cm trở lên đều có khả năng cơ thể liên quan đến bệnh béo phì.


Các nguyên nhân gây ra thừa cân, béo phì hay tăng cân quá mức

Nguyên nhân gây ra béo phì, tăng cân chủ yếu nằm ở hai vấn đề chính là ăn quá nhiều và vận động quá ít. Tức là bạn nạp vào nguồn năng lượng quá lớn, đặc biệt là chất béo và đường, nhưng không đốt cháy nguồn năng lượng lớn này thông qua tập thể dụng hay các hoạt động thể chất, phần lớn năng lượng dư thừa này được cơ thể lưu trữ dưới dạng các tế bào mỡ tích tụ dần bên trong cơ thể.

1, Tiêu thụ quá nhiều calo/ ngày là nguyên nhân lớn gây ra béo phì, tăng cân

Calo là một đại lượng để đo thông số giá trị năng lượng của thực phẩm được cơ thể tiêu thụ hàng ngày. Một người đàn ông có hoạt động thể chất trung bình sẽ cần 2.500 calo mỗi ngày để duy trì cân nặng đảm bảo sức khỏe cơ thể, còn đối với phụ nữ cũng có hoạt động thể chất bình thường thì con số calo cho mỗi ngày vào khoảng 2.000 calo.

Thật ra, với con số calo này nghe có vẻ cao, nhưng thực tế, với các khẩu phần ăn có đầy đủ các loại thực phẩm bình thường trong ngày là chúng ta có thể dễ dàng đạt được. Ví dụ, một chiếc bánh hamburger lớn, khoai tây chiên và sữa đã có thể nạp vào cơ thể với lượng calo tổng cộng là 1.500 calo rồi.

Việc nạp dư lượng calo so với các chỉ tiêu calo nói trên cộng thêm với lười vận động, không tập thể dục thể thao hay không tham gia quá nhiều vào các hoạt động thể chất khác là nguyên nhân chính gây ra tình trạng béo phì, tăng cân cho cơ thể, làm giảm chất lượng sống, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe từ các tác hại của bệnh béo phì gây ra cho cơ thể.

Nạp quá nhiều calo là nguyên nhân gây ra tăng cân, béo phì
Nạp quá nhiều calo là nguyên nhân gây ra tăng cân, béo phì

2, Thói quen xấu từ sinh hoạt ăn uống hàng ngày

Thói quen ăn uống không lành mạnh thông thường là do ảnh hưởng nếp sống, tập tính từ gia đình. Các thói quen ăn uống xấu này có thể hấp thu từ thói quen của cha mẹ từ khi bé còn trẻ và diễn ra tiếp tục cho đến tuổi trưởng thành.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra bệnh béo phì hay làm cơ thể tăng cân quá mức. Chúng ta đều biết rằng, tình trạng béo phì không xảy ra tức thì mà nó sẽ phát triển dần dần theo thời gian, nó là kết quả của chế độ ăn uống và lối sống kém lành mạnh, cụ thể như :

Ăn một lượng lớn thực phẩm chế biến sẵn hay thức ăn nhanh : đây là các loại thức ăn chứa rất nhiều chất béo và luôn có lượng đường cao.

Sử dụng bia rượu quá nhiều cho mỗi ngày : bia, rượu thường là loại thức uống chứa rất nhiều calo, và đa số các người thừa cân đều có tiền sử uống rất nhiều rượu.

Ăn quá nhiều : việc nạp liên tục quá nhiều thức ăn trong một ngày sẽ là nguyên nhân gây ra béo phì, tăng cân vì lượng chất béo và đường được gia tăng chồng chất liên tục tích tụ lại bên trong cơ thể.

Ăn những phần lớn hơn bạn cần : trạng thái này thường thấy ở những người thèm ăn, hay ham ăn khi được gia đình hay bạn bè khuyến khích trong các bữa ăn hay tiệc tùng, bạn thường có dấu hiệu ăn tích cực hơn phần thông thường bạn có.

Tiêu thụ quá nhiều đồ ăn, nước uống có đường : đó là các loại nước ngọt, nước trái cây, hay các dạng thực phẩm có nhiều lượng đường khác như chè, bánh ngọt…

Ăn thả ga : đối với nhiều người ít suy nghĩ tích cực về tác hại của các bệnh do béo phì gây ra, hoặc khó cưỡng lại cơn thèm ăn thường tự cho phép mình được ăn thoải mái, ăn hết sức, có cả trường hợp ăn trên giường trước khi lăn ra ngủ luôn.


3, Lười vận động cơ thể – nguyên nhân chính gây ra béo phì, tăng cân

Vận động thể chất có vai trò rất lớn trong việc đốt cháy lượng mỡ thừa bên trong cơ thể, giúp cơ thể tiêu hao nguồn năng lượng nhiều hơn, tuy nhiên với nhiều lý do khác nhau, nhiều người thường bỏ qua việc vận động thể chất mỗi ngày. Phần lớn liên quan đến việc này thường do tính chất công việc nhất là các bạn có công việc hay thường xuyên ngồi ở bàn, văn phòng, và khi di chuyển để đi làm cũng thường dựa vào phương tiện là ô tô hay xe máy, thay vì sử dụng xe đạp.

Các hoạt động thư giãn, giải trí hằng ngày cũng là một thói quen dẫn đến xem thường việc vận động thể chất, ví dụ như dành nhiều thời gian để xem ti vi, lướt nét hoặc chơi game và hiếm khi tập thể dục thường xuyên. Nếu bạn không cho cơ thể hoạt động nhiều, thì nguồn năng lượng được cung cấp bởi thực phẩm hàng ngày sẽ không được tiêu thụ và biến thành nguồn năng lượng dư thừa tồn trữ bên trong cơ thể dưới dạng mỡ thừa.

Theo khuyến nghị của các nhà chăm sóc sức khỏe cộng đồng của thế giới và các chuyên gia sức khỏe tại Việt Nam thì việc vận động cơ thể đối với người lớn nên thực hiện tối thiểu 150 phút mỗi tuần cho các động tác aerobic với cường độ vừa phải, chẳng hạn như đạp xe hoặc đi bộ.

Việc thực hiện các hoạt động thể chất này, không nhất thiết phải tập trung làm một lần mà bạn có thể chia ra thành các giai đoạn nhỏ. Nghĩa là chỉ cần duy trì thói quen tập luyện mỗi ngày 30 phút và 5 ngày trong tuần là có thể đáp ứng được theo các khuyến nghị trên.

Đối với các bạn có cơ thể đang trong tình trạng béo phì, thừa cân hay tăng cân quá mức và đang cố gắng tạo động lực giảm cân, thì bạn cần có khoảng thời gian tập thể dục nhiều hơn so với người bình thường. Để duy trì sự cố gắng này mà không chán nản, bạn có thể bắt đầu từ từ và tăng dần số lượng bài tập cho mỗi tuần.

Lười vận động là nguyên nhân chính gây tăng cân, béo phì

4, Nguyên nhân béo phì, tăng cân, thừa cân do di truyền

Nguyên nhân di truyền gây ra các tình trạng như béo phì, tăng cân không thể kiểm soát là một nguyên nhân rất hiếm gặp, mặc dù có một số trường hợp là bị từ hội chứng Prader-Willi, đây là hội chứng gây ra các triệu chứng thèm ăn, luôn thấy đói, mất tập trung.

Hội chứng Prader-Willi là một hội chứng được gây ra bởi một lỗi trong một nhóm gen trên nhiễm sắc thể số 15. Lỗi này dẫn đến một số vấn đề và được cho là ảnh hưởng đến một phần của bộ não được gọi là vùng dưới đồi, sản sinh ra hormone và điều chỉnh sự tăng trưởng cơ thể, cũng như kích thích cảm giác thèm ăn.

Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra bệnh béo phì này rất ít gặp mà chủ yếu là từ sự viện dẫn, hay đổ thừa của những người ít quan tâm đến sức khỏe, ít quan tâm đến tác hại của bệnh béo phì với lý do “đó là do gen từ gia đình tôi”, chẳng hạn, họ thường viện cớ như cha mẹ tôi cũng có thói quen ăn uống hay thèm ăn như vậy.


5, Nguyên nhân tăng cân, béo phì từ các căn bệnh khác, hoặc do sử dụng thuốc chữa bệnh

Trong một số trường hợp, người đang mắc các chứng bệnh sau cũng có thể góp phần gây nên tình trạng tăng cân :

  • Bệnh suy giảm tuyến giáp : tuyến giáp hoạt động kém dẫn đến không sản xuất đủ các hormone cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng tăng cân, béo phì ở cơ thể.
  • Do hội chứng Cushing : tức là một hội chứng rối loạn hiếm gặp gây ra việc sản xuất các hormone steroid quá nhiều.

Tuy nhiên, đối với các bệnh liên quan đến béo phì kể trên, nếu được chẩn đoán chính xác và điều trị đúng cách sẽ góp phần ngăn chặn được tình trạng tăng cân, béo phì cho cơ thể.

Ngoài ra, một số loại thuốc sau cũng là nguyên nhân góp phần làm tăng cân, béo phì cho cơ thể như : thuốc trị bệnh động kinh và tiểu đường, một số loại thuốc dùng để điều trị bệnh tâm thần, thuốc chống trầm cảm hay thuốc điều trị tâm thần phân liệt.

Việc ngưng dùng thuốc lá cũng sẽ gây ra tác dụng phụ góp phần làm cơ thể tăng cân.

 


Các hậu quả liên quan thường gặp và tác hại của bệnh béo phì đối với sức khỏe lâu dài

Béo phì có thể gây ra một số hậu quả liên quan đến các sinh hoạt hàng ngày và đó là những trở ngại khó khăn làm ảnh hưởng đến chất lượng sống, ảnh hưởng đến tuổi thọ và khả năng duy trì trạng thái khỏe mạnh.

1, Nguyên nhân ảnh hưởng đến các vấn đề sinh hoạt hàng ngày do béo phì gây ra

  • Tình trạng khó thở : người béo phì luôn có cảm giác khó thở hoặc như bị áp lực đè nặng ở tim, thường có tình trạng thở dốc, hổn hển
  • Tăng tiết mồ hôi : mồ hôi thường xuyên ra trong suốt hoạt động của ngày, tình trạng này có thể diễn ra trong lúc ngủ.
  • Ngáy to khi ngủ : đây là triệu chứng thường gặp ở người béo phì khi các cơ quan liên quan đến hệ hô hấp, hệ tuần hoàn hoạt động kém hiệu quả.
  • Khó hoạt động thể chất : người béo phì luôn có cảm giác rất nặng nề, thậm chí khi di chuyển đoạn đường ngắn hay đi lại đều rất khó khăn, chậm chạp.
  • Thường cảm thấy rất mệt mỏi : sự ức chế các bộ phận bên trong ảnh hưởng đến khả năng hoạt động ổn định của hệ thần kinh trung ương gây nên cho người béo phì cảm giác ì tâm lý, chán nản và hay mệt mỏi kéo dài.
  • Đau khớp và lưng : sức nặng của cơ thể cộng với sự ít vận động và khả năng hoạt động kém của hệ xương khớp bên trong thường làm cho người bị bệnh béo phì luôn cảm thấy đau ở các khớp và ngay phía sau lưng.
  • Tự ti, mặc cảm : thể hình quá khổ, cùng với sức ì bên trong luôn làm cho người béo phì thường hay có cảm giác mặc cảm và thiếu tự tin ở bản thân của mình.
  • Cảm thấy bị cô lập : đây là cảm giác tự sinh ra của người béo phì, thường thì luôn thấy mọi người xa lánh, cảm thấy bản thân như bị cô lập với thế giới bên ngoài.

Các vấn đề về tâm lý liên quan do bệnh béo phì cũng ảnh hưởng lớn đến các mối quan hệ giao tiếp hàng ngày với bạn bè, gia đình, người thân và có thể dễ dẫn đến nguyên nhân gây ra căn bệnh trầm cảm, hoặc căng thẳng.

Các tác hại cơ bản của bệnh béo phì
Các tác hại cơ bản của bệnh béo phì

2, Tác hại của bệnh béo phì ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe

Bệnh béo phì, tăng cân, thừa cân cũng làm tăng nguy cơ phát sinh các bệnh mới hoặc làm trầm trọng hơn các bệnh mà người béo phì đang mắc phải, cụ thể như sau :

  • Tăng nguy cơ gây ra bệnh tiểu đường tuýp 2 
  • Huyết áp cao
  • Cholesterol cao và xơ vữa động mạch  (do các chất béo làm hẹp động mạch), có thể dẫn đến bệnh lý liên quan đến tim mạch và đột quỵ
  • Hen suyễn
  • Hội chứng chuyển hóa , hình thành từ sự kết hợp của bệnh tiểu đường, huyết áp cao và béo phì.
  • Một số loại ung thư như  ung thư ruột, ung thư vú và ung thư tử cung.
  • Bệnh trào ngược dạ dày thực quản , do axit dạ dày chảy ra khỏi dạ dày và vào cổ họng.
  • Sỏi mật. 
  • Giảm khả năng sinh sản.
  • Viêm xương khớp, một tình trạng liên quan đến đau và cứng khớp.
  • Ngưng thở khi ngủ, tình trạng gây ra hơi thở bị gián đoạn trong khi ngủ, có thể dẫn đến buồn ngủ vào ban ngày với nguy cơ tai nạn giao thông, cũng như nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, huyết áp cao và bệnh tim.
  • Bệnh gan và bệnh thận.
  • Các biến chứng khi mang thai, chẳng hạn như tiểu đường thai kỳ hoặc tiền sản giật, khi người phụ nữ bị tăng huyết áp nguy hiểm khi mang thai.

Bệnh béo phì từ các nguyên nhân gây béo phì, tăng cân ở trên cũng góp phần làm giảm tuổi thọ trung bình từ 3 đến 10 năm, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của nó. Người ta ước tính rằng tác hại của bệnh béo phì và thừa cân đóng góp ít nhất 1/13 trường hợp tử vong ở châu Âu.


Các sách liên quan đến bệnh béo phì

sách liên quan đến dinh dưỡng và nguyên nhân gây béo phì, tăng cân ở trẻ emsách về nguyên nhân tăng cân, béo phì và tác hại của bệnh béo phì ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống
XEM THÊM TỰA SÁCH VỀ BÉO PHÌ

Các bài khác có thể bạn quan tâm :



Bài viết có tham khảo thêm các dữ liệu từ nhs.uk, wikipedia

Share:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *